કોરોના મહામારીના સમયમાં ઓનલાઇન બિઝનેસ સ્ટાર્ટ-અપ કેવી રીતે કરશો?

“કેમ છો, મોટાકાકા?” 

હું વળી ઘણા  દિવસથી કોરોના સમયમાં ધૂળખાતું હાર્મોનિયમ ખોલીને આંગળીઓ ફેરવતો હતો ત્યાં મારો  એકનો  એક ભત્રીજો જીગ્નેશ ખુલ્લી બારીમાંથી ઝાંકતો દેખાયો.

“અરે  આવ આવ દીકરા, બારણું લોક નથી.”

“ભાઈ જરા માસ્ક તો પહેરો બાપલા” મેં એને સલાહ આપી.

માસ્ક પહેરી , જૂતા બહાર ઉતારી, ડીઓની સ્ટ્રોંગ સુગંધની આંધી ઉડાડતો જીગ્નેશ મારા દીવાનખાના-કમ-રિયાઝ રૂમમાં દાખલ. અંદર આવતાં વેંત જેમતેમ વાંકો વળીને મારા પગે પડવાની વ્યર્થ કોશિશ કરી.

ઘણા વખતે  જોયો; વાળ લાંબા થઇ ગયા હતા જો કે એ સમજાય  એમ હતું. દાઢી તો વધી જ હતી પણ આ શું? બંદા એ મૂછો પણ ઉગાડી હતી! 

“અરે આવું ન કરવાનું હોય હવે” મેં વિવેક કર્યો 

જીગ્નેશ ભાગ્યેજ આ બાજુ ફરકતો.

“કાકી કાઈં  દેખાતા નથી ને?” જીગુના અવાજમાં રહસ્યરસ  ઘૂંટાતો હતો. 

“એ ગઈ છે વેક્સિનનો બીજો ડોઝ મૂકાવવા.તું બેસ તો ખરો.” કહીને મેં એને ખુરશી તરફ  ઈશારો કર્યો 

તો  એ વળી પોતાનો કુર્તો કાળજીથી સંકોરીને મારી સામે આવીને જમીન પર બેસી ગયો.

“કાકા તમે તબિયતની બિલકુલ કાળજી નથી કરતા. તમારા…. બીજા ડોઝનું શું?”

“અરે એ લીધાને અઠવાડિયુ થઇ ગયું. આજે એનો વારો હતો”, એના ચહેરા પર ગૂંચવણના ભાવને મેં અવગણી કાઢ્યો.

કાકી ન હતી એટલે કિચન તરફ જઈને જાતે પાણી પી આવ્યો.

“મોટાકાકા, મારે તમારું એક કામ છે”, જીગ્નેશે જાણે એક સળગતો કાકડો ફેંક્યો. જીગ્નેશ મારો એક નો એક ભત્રીજો હતો તેની ના નહિ પણ એને મારું કામ પડે એ બાબત જરા સમજાઈ  નહિ.

હાર્મોનિયમને વળી પાછું બોક્સમાં મૂકતાં મારાથી પૂછાયી ગયું, “તને? મારું? કામ છે?”

“હાસ્તો,” કરીને જીગ્નેશ ખૂબ લાડથી પાછળ આવીને મારા ખભાને માલિશ કરવા લાગ્યો, “અરે મોટાકાકા, હાર્મોનિયમને પાછું બોક્સમાં નાખવાની  એટલી જલ્દી શું છે?”

હું ચકિત!

“જુઓ હું તમારી પાસે હાર્મોનિયમ શીખવા આવ્યો છું.” જીગ્નેશનો આ ધડાકો મને નેપામ બૉમ્બ જેવો વિસ્ફોટક લાગ્યો.

“તું? ઔરંગ….” મારાથી ચિત્કાર નીકળી ગયો.

“જુઓ મોટાકાકા, વાત કાઇંક આવી છે.’, જીગ્નેશ હવે  એકદમ ટટ્ટાર બેસી ગયો, ” મેં હમણાં જ ઓનલાઇન બિઝનેસ સ્ટાર્ટ અપ નો ક્રૅશ કોર્સ કમ્પલિટ કર્યો. સાચી વાત છે. અને હવે આઈ હેવ અ બિઝનેસ પ્લાન.” 

“ઓત્ત તારીની, આ તો જબરું લાવ્યો – પેલા કોણ? માર્ટિન લ્યુથર કિંગની ઐતિહાસિક સ્પીચ “આઈ હેવ અ ડ્રીમ” યાદ આવી ગઈ.

“અરે વાહ, ભાઈ, તેં તો કમાલ કરી. તારા પપ્પા ઘણા ખુશ થશે.” જીગ્નેશની પીઠ  થપથપાવતાં  મારી આંખમાં આંસુ ડોકાવા લાગ્યાં.

અચાનક જાણે જીગ્નેશનો અવાજ જમાનાના ખાધેલ વિચક્ષણ વ્યક્તિ જેવો થઇ ગયો, ” આ કોરોનાના વિકટ સમયમાં જે કોઈ મળે એ કોઈ ને કોઈ ઓનલાઇન કોર્સ કરવાની વેતરણમાં છે. એટલે મને થયું કે હું શું કામ રહી જાઉં? હું  પણ કાઇંક કરું જે પેલા બિઝનેસ  કોર્સમાં શીખ્યો એને અમલમાં મૂકી દઈએ તો?”

“ઓ હો , તો તારે  મારી પાસે હાર્મોનિયમ  શીખવું છે એમ કહે ને? પણ જો, મને એવું ઓન લાઈન – ફોન લાઈન શીખવતાં આવડે નહિ. તું જાતે અહીં આવીને શીખને , તારું જ ઘર છે આ!” 

“અરે મારા લાડીલા કાકા, હું જરૂર આવીશ પણ તમે ધારો છો એના કરતા પ્લાન જરા ઊંડો છે, સમજ્યા? તમે નેક્સટ સ્ટેપ વિષે સાંભળશો તો તમ્મર આવી જશે ” જીગ્નેશ ઠાવકાઇ થી બોલ્યો.

“જો જીગા, તારા એ ઊંડા પ્લાનને સમજવા આપણે પહેલાં ચા પીવી પડશે.” મને એમ કે કાકી આવી જાય ત્યાં સુધી જીગો ઠંડો પડી જાય.

“ચા તેલ લગાવવા ગઈ. કાકીને આવવા તો દો – બીજો ડોઝ લીધા પછી એ કેવી હાલતમાં હશે બિચારી? મને હવે ભેદ ખોલવા દો” 

હવે મારા વાગ્યા બાર! શું હશે એ ભેદ? મારાથી છટકાય એમ હતું નહિ. એને વારવો અશક્ય!

“જુઓ, તમે એક અચ્છા સંગીતકાર ખરા કે નહિ? અને સાથે એક મહેનતુ ગુરુ ખરા કે નહિ? બસ! એક બાજુ લોકોની ઓનલાઇન કોર્સ કરવાની પ્રબળ ભૂખ અને તમારા જેવા મહારથી…. વિચારો વિચારો ! કેવી રીતે આ તકનો લાભ લેવાય?”

મેં એને વચ્ચે વારવાની કોશિશ કરી તો  એણે માથું ધુણાવ્યું, ” હું જાણું છું તમને શેનો  ડર છે. આમાં તમારે શીખવવાનું નથી, સમજ્યા કાકા મારા?” એણે ‘તમારે ‘ શબ્દ પર  જોર મૂકયું. 

“તો કોણ શીખવશે, ભાઈ?” હું હવે ચીડવાયો હતો – આ સંઘ કાશીએ પહોંચશે કેમ? 

“કાકા, કાકા, જરા શાંતિ. હું જ તો?”

“તું ? અને શીખવશે?” 

“જુઓ, હું પહેલાં તમારી પાસે બે અઠવાડિયાનો કોર્સ કરીશ – મફત નહિ હેં? પહેલે અઠવાડીએ  મને બેઝિક શીખવી દો અને બીજે અઠવાડીએ રોજનો એક રાગ એમ સાત રાગને આપણે ઠેકાણે પાડીએ. પછી તમે છુટ્ટા. ઢેન ટે  નેણ – મારા પર છોડી દો ને? પછી હું શીખવીશ”

હું સ્તંબધ !

“પણ ભાઈલા, તને નથી સંગીતની કાંઈ સમજ કે  નથી તારી પાસે હાર્મોનિયમ. અને આ બધા સંગીતકારો અમસ્તા આખી જિંદગી મહેનત કરે ?” હું હવે કંટાળ્યો. એક કપ ચા જો મળી જાય તો ભયો ભયો.

એટલામાં કાકી પદ્યાર્યા , થાકેલી લાગતી હતી. એક ફિક્કું હસીને સીધા રસોડા તરફ  પ્રયાણ. બીજા ડોઝની આડ અસર તો નથી થઇ ને? મને ફાળ પડી.

“મોટાકાકા, મોટાકાકા, તમારો આ જ સૌથી મોટો પ્રોબ્લેમ છે. કોઈ પણ તક આવે ત્યારે એટલો બધો વિચાર કર્યે રાખો કે પ્રોજેક્ટ ટેકઓફ થાય જ નહિ. બાકી તમારા જેવા મહાન સંગીતકાર અને આખી જિંદગી શું ઉકા..? આપણા સ્વામી વિવેકાનંદે પણ હાકલ કરી તેં ભૂલી ગયા “ઉઠો અને ધ્યેય ને પાર પાડો”

એમાં તો મારી ફજેતી થાય એમ હતું. 

“જુઓ કાકા, વિઘ્નો તો આવે જ. આ ગણિત જરી જુદું છે. બિઝનેસમેનની જેમ વિચારો હવે. આ પાન્ડેમિક સમયમાં હજારોની સંખ્યામાં લોકો ઘેર બેસી બેસીને કંટાળ્યા છે. ઘેરથી કામ કરવાનું એટલે સેલરી દર મહિને એકાઉન્ટમાં જમા થયા કરે. ઓનલાઇન કોર્સનો રાફડો ફાટ્યો એટલે લોક બધું હાલ્યું ઓનલાઇન કોર્સ કરવા. દોસ્તારોમાં સાંજે કહેવા થાય કે મેં તો ફલાણો ઓનલાઇન કોર્સ શરુ કરી દીધો, બહુ મજા આવે છે. ફક્ત ૨૦૦૦ રૂપિયામાં અઠવાડિયાના બે લેસન. કૈંક નવું શીખવા મળે અને ફાલતુ સમયમાં રાહત. હવે આવા લોકોને કોઈ પણ ઓનલાઇન કોર્સ પકડાવી દઈએ એટલે ખુશ! કેટલું શીખ્યા એ કોઈ પૂછવાનું નથી. ફ્રેન્ડ  સર્કલ માં વટ  પડે એ જુદો, બોલો…”

જીગ્નેશ આ બધું પેલા માર્ટિન લ્યુથર કિંગની યાદ અપાવે એમ એક શ્વાસે બોલી ગયો. મહાન પ્રેરણાદાયી વક્તવ્ય!

હું ભાવવિભોર થઇ ગયો.

કાકીએ મંથર ગતિએ  આવીને બે કપ ચાના મૂક્યા અને પૂછે ‘આજે કાંઈ ઠીક નથી લાગતું મને , પેલા સ્વિગી માંથી સોમવારનું સ્પેસીઅલ સાઉથ ઇન્ડિયન કાંઈ મગાવી લ્યોને ? આપણા જીગુને પણ ભાવે છે’

લ્યો, હજી તો ભેંસ ભાગોળે  અને પટેલના ઘરમાં ધમાધમ. નવા બિઝનેસમાંથી કાંઈ ઉપજે ત્યારે ને ? 

કાકીને માટે મારે તો સહાનુભૂતિ હોય એ સ્વાભાવિક છે  પણ ફિલહાલ તાત્લાલિક બિઝનેસની આ ગૂંચવણને ઉકેલવાનું અગત્યનું હતું.

ચા ગટગટાવીને મારે એક પીઢ, ઉંમરલાયક   કાકાની જેમ બોલવાનો સમય આવી ગયો હતો:

“ચાલો, માન્યું કે આપણે એમ કરીએ પણ તારી પાસે હાર્મોનિયમ ક્યાં છે? અને તું તારા, એટલે કે આપણા, ઓલાઈન કોર્સ માટે સ્ટુડન્ટ્સ કેવી રીતે લાવીશ? તું કેટલી ફી ચાર્જ કરીશ ?”

“હં હવે તમે કાઇંક પાટે ચડયા. એ બધો સ્ટડી હું  કરી ચૂક્યો છું.” એક ત્રિકાળજ્ઞાનીને  છાજે એવી અદાથી  એ બોલ્યો. 

મને હવે શક થયો કે મેં મારા ભત્રીજાને આજ લગણ અંડરએસ્ટિમેટ  કર્યે રાખ્યો હતો. 

“કેવી રીતે, જરા વિસ્તારથી સમજાવ” તોફાની છોકરો ઠાવકો થઇને પૂછે એમ મેં પૂછ્યું. 

માસ્ક નાકની નીચે ઉતરી પડ્યો  હતો એને ઉપર તરફ ખેંચીને જીગ્નેશ ગુરુજી બોલ્યા, ” બહુ સિમ્પલ છે. તમે આજ કાલ હાર્મોનિયમ વગાડતા નથી, બરાબર? એટલે એ અવાઈલેબલ છે. બીજું, હાલ પૂરતું મારે હાર્મોનિયમ લેવાની જરૂર  નથી. હું અહીં આવીને બે અઠવાડિયા રહીને શીખી જઈશ. ભવ્ય ગુરુ શિષ્ય પરંપરા – ભૂલી ગયા? મફતમાં કાંઈ નહિ. તમારો ચાર્જ, ખાવા પીવાનો બધો ખર્ચ હું ભરપાઈ કરી દઈશ – મારા બિઝનેસની ઈન્ક્મ આવે એમાંથી. ત્રીજું, તમે અને કાકી મારા પહેલાં સ્ટુડન્ટ્સ – ડિસ્કાઉન્ટેડ ફીસ આપજો. એક વખત લોકોને ખબર પડશે કે તમારા જેવા સંગીતકાર મારી પાસે ઓનલાઇન શીખે છે એટલે કોર્સમાં જોડાવા લાઈન લાગશે, લાઈન.”

આ બિઝનેસ પ્લાન થી હું અવાચક! જાણે આખી જિંદગી કાંઈ નવું વિચારી શકવાને અશક્તિમાન એવો હું અભાવી જીવ. જીગ્નેશે મારાથી પહેલાં જન્મવું જોઈતું હતું. થોડા વખતમાં  જીગ્નેશને હાર્વર્ડ બિઝનેસ સ્કુલ ગેસ્ટ પ્રોફેસ્સર તરીકે નિમણૂંક કરે એવી ઘંટડી મારા મગજમાં વાગવા મંડી. ફિલહાલ મારા જેવા ગરીબ સંગીતકારની આ ઝૂમ્પડી હાર્વર્ડ બિઝનેસ સ્કુલ હતી અને એના પ્રથમ વિદ્યાર્થી થવાનો પ્રચંડ મોકો મને અને કાકી ને મળી રહ્યો હતો.

હું ગદગદિત !

જોઈએ હવે શું થાય છે ….


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s